Learn by Doing


The aim of the educational system nowadays seems to be training students to develop knowledge about a certain topic. In my opinion, the aim of education should be to learn how to think critically instead of learning facts. The past year, I’ve been working on effective learning in which the most important factor is the awareness of your own thought process, also known as cognitive awareness. After attending the ATD conference (Talent Development) in Denver, I’ve been inspired to keep looking at the possibilities in learning and to let people be aware of their own learning process and to find out what learning strategies work best for each individual. At this conference, one of the workshops I attended was about the neuroscience of learning, presented by the South African neuroscientist André Vermeulen. In his talk, Vermeulen pointed out the importance of being aware of how your brain works in the process of learning. Everyone is unique and learns in his or her own way. The educational systems often do not support the individual needs of each student, and are therefore in desperate need of change. The educational systems should focus on cognitive awareness and experiential learning to become more effective.

Cognitive awareness or metacognition refers to “cognition about cognition” (Flavell 12) and is thus the process of understanding your own thought process. Every person has different needs as it comes to learning. The educational system should be focusing on the development of each individual instead of creating an environment in which students are forced to gain certain knowledge in a way the teacher thinks works best. Differences in preferences are environmental, time-related and depended on the preferred style of teaching and learning (Randy and Corno 47-49). This means that everyone has different needs regarding the time and place of learning and obviously regarding learning styles. The learning styles are normally divided in four different styles; auditory, visual, kinesthetic and reading/writing (Fleming and Mills 140-141). Most people have a preference for one or a combination of two learning styles. The majority of the teachers use only one learning style while teaching, normally auditory. Approximately 30 percent learns most effectively by hearing information. That means that for only 30 percent of the students the classes are effective. When students are aware of their preferences regarding learning styles and the way of teaching, education could be way more effective for every student.

As no one is the same, the educational systems should stop treating every student equally in the sense of how the curriculum is presented. Everyone deserves a chance to develop themselves as much as possible and there should not be any restrictions to learning. How does a little kid learn how to walk? By doing. How did you learn how to drive? By doing. By experiencing. By failing. Nowadays, we are afraid of failing. Failing should be the preferred way to learn. The best way to learn is by experiencing, by doing and therefore by failing; humans are not flawless (Devasagayam and Johns-Masten and McCollum 2). Humans make mistakes. As long as we give people the chance to fix their mistakes in their own way, we keep developing ourselves and our brains to come up with new solutions to certain problems we face in our everyday lives. Experiential learning can be applied to every learning style and is therefore suitable for every student. Experiential learning stimulates students to develop analytical, decision-making and problem-solving abilities (Devasagayam and Johns-Masten and McCollum 3).

Another reason metacognition and active learning styles are important is explainable by looking at the structure of the brain. The neural systems in the brain are formed using various learning strategies, and especially the strategies in which your brain is challenged to perform a certain task in a different way. The Brain Processing Model explains three phases in which the brain processes information. The first phase is the short-term memory, and then comes the working memory, and finally the long-term storage (Sousa 56). The goal of learning is generally to be able to retrieve the information stored in the long-term storage. When information is processed correctly, there should be an interaction between the working memory and the long-term storage.

Another, perhaps clearer way of explaining these three stages is by comparing the short-term memory with the very first “learning” phase. In this stage, the brain acquires new information and skills. Then, the second stage is “memory”, which is comparable to the working memory. This stage establishes the way our brain stores the information and skills learned in the first stage. Finally, the long-term storage is comparable to the “retention” stage; the long-term memory preserves learning in a way that it can locate, identify and retrieve it. In order to make sure the brain processes the information sufficiently, using active learning strategies is required. Examples of active learning strategies are teaching others, practice doing, discussing and demonstrating the information you’re asked to learn. Those strategies are way more effective than simply listening to or reading about the information you’re required to learn. Of course, most information is presented in books and should be read before you can start explaining it to others. However, the reading strategies are crucial for the rest of the learning process. When using effective reading strategies, such as annotating and summarizing, you’ll be able to process the information way more efficiently and actively than when a passive form of reading is used. The more senses you use while learning, the more neural networks are formed by your brain (Vermeulen). Knowing what learning style is the most effective for you is part of the process of cognitive awareness and thus needed in order to create the best possible learning environment for each individual.

As neuroscientist André Vermeulen explained in the workshop I attended at the ATD conference; the most effective way to learn is by connecting the two hemispheres of the brain while working on a certain task. The left hemisphere is considered the analytical part while the right hemisphere is the creative side of the brain. According to Vermeulen, you can train your brain to let the two hemispheres work together in order to create the best possible circumstances for your brain to create new neural networks. I had the chance to talk to Dr. Vermeulen after his talk and I asked him what his point of view was on learning styles and the connection between learning styles, the brain and effective learning. He explained that the most important part of creating a connection between the two hemispheres of your brain is to understand the structure of your brain and how you can influence that. When you know what exercises or styles work for you in order to memorize and retrieve certain information better, you can say you’re aware of your own thought process, Vermeulen stated during the interview. During our conversation, he agreed with me on the statement that schools should focus on cognitive awareness and experiential learning instead of passive forms of learning. It was very interesting to hear his point of view as he had a different perspective as I had. In my opinion, cognitive awareness and experiential learning are important for the personal development of each student and contribute to the further education. Vermeulen looked at the same topic from the perspective of a neuroscientist and made me recognize that active forms of learning are not only important for personal development, but also for the structure of the brain and therefore for the cognitive development of each individual. Active forms of learning and being aware of your own thought process are key components for effective learning and developing the brain structures.

Active learning is not just a popular theme and only of this time. Around 1900, the Italian physician and educator Maria Montessori became famous for her progressive view on the educational system. The Montessori system is generally a good example of an educational system in which active learning is stimulated. Montessori students are generally known as well-developed students and have a broad general knowledge and a broad view on life. Active learning is the form of learning in which the brain is stimulated to develop the thinking process and therefore enlarging the neural networks in the brain. The Montessori system focuses on interactive learning and learning in groups. “Montessori classrooms ideally contain age groupings spanning three years” (Lillard 165), this format is developed to let students learn from each other instead of from adults who have a bias towards development. The teachers are there just to guide the students’ engagements with the materials, but the students are totally free to engage in the way they prefer. In the Montessori system, each student is taught to think critically and develop themselves as independent thinkers. This system forces students to develop cognitive awareness and to find out what learning strategies and styles work best for each of them. The well-developed general knowledge of Montessori students is a result of the free way of teaching and learning in which students find their own interest and way of learning. I believe that this is the best way of learning; gaining knowledge and developing your own interest in the way you whish as a student. Also, you’ll not only learn certain facts and information about a topic or subject you’re required to learn, but also other skills such as presenting and discussing which are very useful for any further education.

On the other hand, learning facts and gaining some general knowledge is definitely useful for any further education and to be prepared for life. Facts and general information is the basis for any form of learning. Without general information, there’s no way you can develop your abilities in effective learning. How the curriculum is presented is the foundation for developing cognitive awareness. Nevertheless, I think the focus of education should be on the process of development and metacognition instead of simply memorizing facts.

Why are we going to school? Why are we learning something? These questions should be considered before we ask what we do at school and what we learn. The purpose of education should be clear in order to make the educational system way more effective. Why you are learning is more important than what you’re learning or how you’re doing it. To compare this to effective learning; before you start learning or reading something, the purpose should be clear and you’ll have to ask yourself the questions why the writer wrote this, why you’re asked to read or learn it and why this certain information could be meaningful for you. Asking these questions to learn more about the purpose of you learning this certain information will help you as a student in your learning process.

One of the three keynote speakers at the ATD conference I attended was Simon Sinek, a writer and speaker on leaderships and management (startwithwhy.com). Sinek became famous by his TEDtalk and concepts on ‘The Golden Circle’ and ‘Start with why’. He argues that in order to be a good leader and lead an effective business; you should always start with questioning ‘the why’. By asking ‘why’, you’re aware of the purpose and on the process you’ll use to tackle the problems or obstacles you’ll face while reading or learning the writing. Asking ‘why?’ leads to cognitive awareness. Cognitive awareness is needed in order to be more effective in your learning process and makes sure the purpose of learning is clear. Sinek uses the example of one of the worlds biggest companies: Apple. Apple is a very successful company due to the fact that their business plan started with asking ‘why?’ before ‘what?’ and ‘how?’. Why do we make products, what is the purpose? In order to be effective in learning, you should start asking the same question as Apple does. Being aware of the process you’re about to face for either creating a product for your business or for studying is crucial in order to make the process effective.

In conclusion, the educational system should be focused on cognitive awareness and effective learning to improve the effectiveness of learning for all students, personal development, brain development and to be prepared for future education.


Works Cited

  • Anderson, David, Samson M. Nashon, and Gregory P. Thomas. “Evolution of Research Methods for Probing and Understanding Metacognition.” Research in Science Education, vol. 39, Springer Netherlands, Dordrecht, 2009.
  • Bellebaum, Christian, and Colosio, Marco. “From Feedback- to Response-based Performance Monitoring in Active and Observational Learning.”Journal of cognitive neuroscience, vol. 26, MIT Press, United States, 2014
  • Devasagayam, Ray and Johns-Masten, Kathryn and McCollum, Joseph. “Linking information literacy, experiential learning and student characteristics: pedagogical possibilities in business education.” Academy of Educational Leadership Journal 16.3 (2012): 1-19.
  • Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
  • Fleming, Neil D. and Mills, Colleen, “Not Another Inventory, Rather a Catalyst for Reflection” (1992). To Improve the Academy. Paper 246: 1-19.
  • Furnes, Bjarte, and Elisabeth Norman. “Metacognition and Reading: Comparing Three Forms of Metacognition in Normally Developing Readers and Readers with Dyslexia: Metacognition and Dyslexia.”Dyslexia, vol. 21, 2015.
  • Lillard, Angeline S. Playful Learning and Montessori Education, American Journal of Play 5.2 (Winter 2013): 157-186.
  • Linden, David E J et al. “Real-Time Self-Regulation of Emotion Networks in Patients with Depression: e38115.”PLoS One, vol. 7, Public Library of Science, San Francisco, 2012
  • Randi, Judi and Corno, Lyn. Pedagogy – Learning for Teaching, 47–69 BJEP Monograph Series II, 3 Q 2005 The British Psychological Society.
  • Sinek, Simon. “Biography.” Start With Why. ITX Corp, 1 Jan 2014. Web. 25 June 2016. <www.startwithwhy.com>
  • Sousa, David A. How the Brain Learns, Thousand Oaks: Corwin Press, 2006: 42-95.
  • Vermeulen, André. “Neuroscience of Learning.” Personal interview. 22 May 2016. ATD Conference.




Ik, Martha Jordaan, ben een oud-leerling van hetIMG_5060 Haags Montessori Lyceum.
Als huiswerkbegeleider en ‘leerlingcoach’ ben ik veel bezig met leerlingen begeleiden bij het leren. Daarbij merk ik dat er heel veel te halen valt door je simpelweg bewust te worden van het leerproces. Zelf heb ik dit gemist op de middelbare school, en daarom heb ik nu dit programma opgezet.


Wekelijkse begeleiding en coaching met als doel: effectiever leren. Leer met meer plezier en minder moeite. 

Wat? Persoonlijke, doelgerichte en flexibele begeleiding van leerlingen van klas 1 t/m 4 van het VO. Zowel inhoudelijke hulp (bijlessen), als coaching in de manier van aanpak, motivatie en effectiviteit van het leerproces.

Waarom? In de pubertijd is alles interessanter dan leren. Vaak blijkt de motivatie ver te zoeken, en weet de leerling niet hoe je het beste je schoolwerk aan kunt pakken. Veel leerlingen lopen hierop vast. Dit zorgt voor onnodige stressvolle situaties en demotivatie. Door er achter te komen wat voor jou een effectieve manier van leren is, komt de motivatie terug en kan de leerling weer vol goede moed aan de slag.

Voor wie? Alle leerlingen van de 1e t/m 4e klas van het VO die effectiever, met meer plezier en minder moeite willen leren om betere resultaten te halen.

Doelstelling Effectiever leren. Bewustwording van het leerproces; wat werkt er voor mij wel en wat niet? Iedereen leert op een unieke manier. De kunst is er achter te komen wat deze manier voor jou is, en hoe je dat kan toepassen op je schoolwerk.


  • wekelijkse persoonlijke begeleiding van minimaal een uur
  • veilige en vertrouwde omgeving en contact
  • uitgaan van de kwaliteiten van de leerling
  • regelmaat en duidelijke afspraak
  • open contact met ouder en kind

De begeleiding Bij elke begeleiding zal elk van onderstaande punten aan bod komen, omdat dit alles bijdraagt een een beter leerproces. Bij de intake wordt er duidelijk waar het probleem ligt en op welke manier van aanpak de focus zal liggen tijdens de begeleiding. Afhankelijk van de wens van kind en ouder, wordt de nadruk gelegd op één of meerdere van de volgende aspecten:

  • vakinhoudelijke hulp voor één of meerdere vakken
  • hulp bij het structuren (plannen) van het schoolwerk
  • terughalen van motivatie
  • bewustwording van eigen leerproces; leerstijl, locatie, leerstrategie
  • kennis over en toepassing van leerstrategieën



Programma voor een klas of groepje leerlingen bestaande waarbij wordt gekeken naar wat er nodig is om effectief en met plezier te leren. 

Herchairs in a roomken jij dit? Wil je leren, krijg je niks in je hoofd. Heb je heel veel tijd zitten leren en haal je nog een laag cijfer. Raak je in de stress omdat het niet lukt. Ga je andere dingen doen, dan willen je ouders dat je nu gaat leren.

Veel leren levert vaak niet eens betere resultaten op. Een veelvoorkomende oorzaak van waarom leren niet lukt is het gebrek aan inzicht in wat voor jou de beste manier van leren is. Welke leerstrategieën kan je allemaal gebruiken? Waar leer je eigenlijk het fijnst en het best? Wat zijn de prioriteiten? Hoe pak je al het schoolwerk aan? Dit zijn veel vragen waarop de meeste leerlingen het antwoord niet direct weten.

Dit kan anders, en daarom bied ik een trainingsprogramma aan waarin jij gaat ontdekken wat jij nodig hebt om beter te leren met als doel:

  • betere resultaten;
  • minder stress;
  • inzicht in leerstrategieën;
  • effectiever leren.



Mijn passie zit in het verder helpen van mensen. Ik heb gemerkt dat veel jongeren niet weten wat ze met zichzelf en hun talenten aanmoeten door de hele beperkende omgeving waarin we opgroeien. Persoonlijke- en talentontwikkeling is niet meer geïntegreerd in het huidige schoolsysteem. School is een machine. Het doel is zo veel mogelijk mensen met zo min mogelijk kosten zo snel mogelijk tot het hoogste niveau op te leiden. In deze machine is geen ruimte voor talenten, passies en hobby’s. Een goede machine is een machine die zorgt voor een zo gemiddeld mogelijke productie. De standaardafwijking moet minimaal zijn. Is dat nu hoe wij onze kinderen willen laten ontwikkelen? Dat iedereen zo veel mogelijk op elkaar lijkt en dezelfde dingen leert en ontwikkelt? Naar mijn mening verpesten we door deze insteek de unieke eigenschappen van elk mensen en daarmee ook de kracht van de mens. Laten we kijken naar alle onderdelen die belangrijk zijn in een school.

De eerste en belangrijkste factor zijn de leerlingen zelf. School draait om leerlingen, al lijkt men dat soms te vergeten. Er zijn enorm veel mensen, organisatie en bedrijven die zich bezighouden met onderwijsverbetering. Deze gaan echter allemaal uit van het systeem en alles om de leerlingen heen; leraren, de inspectie, het financiële plaatje, etc. Om het onderwijs te verbeteren moet je kijken naar de leerlingen; naar wat leerlingen nodig hebben om zichzelf te blijven ontwikkelen met passie en motivatie.

De tweede stap is pas de organisatie om de leerlingen heen. Er wordt niet naar leerlingen geluisterd, net als in een fabriek; de wens van het eindproduct is onbelangrijk. Maar; de mens is geen machine. Filosoof en arts De La Mettrie zou het niet direct eens zijn met deze uitspraak. In zijn werk vergelijkt hij de mens zelfs met een machine omdat de ziel niet van de materie (het lichaam) is te onderscheiden. In dat opzicht zit er wel een overeenkomst in de opvatting van De La Mettrie en van mij over in hoeverre de mens als een machine wordt beschouwd. De zin van het menselijk bestaan moet namelijk worden gezocht in het menselijke bestaan zelf. Een groot deel van de menselijke ontwikkeling vindt plaats in de eerste jaren van het leven. Als het kind op dat moment al zodanig wordt beperkt of gestuurd in een bepaalde ontwikkeling, kun je zeggen dat het volledige menselijke bestaan wordt beperkt. Het doel van scholen zou het tot bloei brengen van de talenten va mensen moeten zijn. Door de benadering zoals die er nu is, gebeurt er het tegenovergestelde. Dit kan niet de bedoeling zijn. Het kan anders.

Naar mijn mening zit talentontwikkeling hem in het ontdekken, het proberen en het doen. Iedereen beschikt over talenten. De enige manier om talenten te ontwikkelen is het vallen en opstaan. Natuurlijk kan enige begeleiding of zelfs sturing een positieve invloed hebben op de ontwikkeling van talenten. Het verschil in goede en slechte ontwikkeling zit hem echter in het volgende: nu worden er talenten voor je gekozen die je moet ontwikkelen in plaats van dat je de talenten ontwikkelt die al bij jou als persoon horen.

Door het huidige schoolsysteem word je gedwongen om wiskunde te volgen. Voor sommigen is dit een nuttige tijdsbesteding; deze manier van denken kan een positieve bijdragen leveren aan de ontwikkeling van de hersenen. Als wiskunde echter niet voor iemand is weggelegd, vraag ik mij af wat het nut is van het verplichtstellen van een vak als het voornamelijk zorgt voor veel stress en een gevoel van falen. Natuurlijk is een bepaalde manier van denken nuttig om aan te leren, maar als er al en ander talent aanwezig is, is het naar mijn mening veel nuttiger dat talent verder te ontwikkelen en daar dan ook daadwerkelijk iets mee te bereiken.
wat werkt - omdenken
Het is altijd effectiever iets te doen waar je al een zekere basis in hebt dan om een heel nieuw talent te ontwikkelen. Kijk ook eens binnen een bedrijf; heeft het zin om een technicus op de functie van een secretaresse te zetten en andersom? Is het alle tijd, moeite en geld waar om iemand op een andere functie voldoende te laten functioneren terwijl deze opofferingen op een ander gebied niet nodig zullen zijn? Ik denk dat je deze energie beter kunt stoppen in iets wat een grotere bijdrage levert aan de persoonlijke ontwikkeling van een individu. Waarom zou je een alfa verplichten beta vakken te volgen als daar uiteindelijk toch niks mee wordt gedaan en die tijd ook besteed kan worden aan het verder ontwikkelen van andere talenten? 

Ik ben mij bewust van het systeem zoals het nu is, en ga mijn energie nu niet stoppen in het veranderen van het systeem en de curricula in het voortgezet onderwijs. Mijn kwaliteit zit in het leerlingen helpen bewustwording van hun eigen leerproces en hen te begeleiden bij het zo effectief mogelijk leren.
Effectief leren zorgt voor een voldaan gevoel. Als je effectief leert, heb je je eigen kunde en talenten weten te gebruiken om zo snel mogelijk zo veel mogelijk hersenverbindingen aan te maken. Veel leerlingen hebben nog nooit nagedacht over de manier waarop ze leren, of over een mogelijke manier. Als je vraagt naar een leerstijl of -strategie word je vragend aangekeken. Samenvatten wordt gezien als het letterlijk overnemen van de tekst in het boek. De stof dan reproduceren blijkt voor velen een onmogelijke opgave. En terecht; het overschrijven van een tekst is geen effectieve manier een informatie te verwerken, op te slaan en te reproduceren.

Bewust zijn van je omgeving waar je leert is de eerste stap naar effectief leren. Het onderscheid maken tussen “positieve” en “negatieve” prikkels en de invloed daarvan op je leerproces kan al enorm schelen in de manier waarop jij de stof verwerkt.

De volgende stap is het herkennen en gebruiken van jouw leerstijlen. Ben je visueel ingesteld, dan leer je beter op een andere manier dan iemand die auditief of kinesthetisch is ingesteld. Het ene is niet beter dan het andere, maar de voorkeur verschilt van persoon tot persoon.

Ook docenten hebben voorkeuren voor leerstijlen. Vaak is de manier van lesgeven gericht op kinderen met een auditieve voorkeur. De bewustwording bij docenten van de aanwezigheid van verschillende voorkeuren in leerstijlen, zal een positieve invloed hebben op de kwaliteit van het onderwijs. Deze bewustwording zal er namelijk voor zorgen dat de stof voor meer leerlingen toegankelijk wordt als deze op verschillende manieren wordt aangeboden. Hiervoor zijn geen systematische veranderingen nodig enkel een inzicht bij de docenten.

De derde stap in het proces naar effectief leren is de goede invloeden van anderen om je heen verzamelen. Veel leerlingen geven aan dat het voor hen goed werkt als ze zich in een inspirerende omgeving bevinden. Een omgeving waar ook anderen aan het werk zijn. Daarnaast spelen ouders een belangrijke rol in het leerproces. In veel gevallen lopen gesprekken tussen ouder en kind over school uit in ruzies of onenigheden. Dit komt regelmatig door niet goed afgestemde verwachtingen en belangen van beide kanten. Door meer overeenstemming te krijgen in deze belangen en verwachtingen, geven zowel ouder als kind aan dat de sfeer rondom het leren fijner is en dat zelfs het resultaat van het (effectief) leren omhoog gaat. Een reden hiervoor zou de vermindering van stress en de toename van motivatie kunnen zijn als gevolg van de overeenstemming tussen ouder en kind.

Met de toename van bewustwording op deze drie aspecten zal er een toename plaatsvinden in de effectiviteit van het leerproces. Leerlingen geven aan dat ze beter begrijpen wat leren inhoudt en wat zij voor zichzelf en van anderen nodig hebben om de stof zo snel en goed mogelijk te kunnen reproduceren. Op het moment dat je de te leren stof kunt begrijpen, onthouden en reproduceren, kun je stellen dat je boven de stof staat. Voornamelijk in deze laatste twee fasen valt veel te halen als je gaat experimenteren met verschillende leerstijlen omdat je de stof dan vanuit meerdere perspectieven gaat bekijken. Nu houden veel leerlingen het bij “even doorlezen” of “samenvatten”.

Naast meer inzicht in de manier van leren is het ook van belang dat leerlingen gehoord worden in de wens van hun persoonlijke ontwikkeling. Het aantal mensen dat een tussenjaar neemt, neemt toe. Een veel voorkomende reden hiervoor is het niet weten wat voor vervolgopleiding geschikt is. Op het moment dat je een studiekeuze maakt is het van belang dat je écht kijkt naar wat je met de rest van je leven wilt doen, waar je kwaliteiten liggen en wat de dingen zijn waar jij energie van krijgt. Voor het eerst in je leven wordt er van je verwacht dat je weet wat je wilt en wat jou als persoon drijft. Dit is nooit eerder van je gevraagd door de manier waarop het educatieve systeem is ingedeeld. Weten wat je wilt is een vaardigheid en vaardigheden moet je leren en proberen. Als je dit nooit is aangeleerd, is het een absurde verwachting als je aan iemand vraagt wat hij of zij de rest van het leven wilt doen.

Om dit dilemma te voorkomen (of uit te stellen) is er ook wat te zeggen voor het Amerikaanse onderwijssysteem. Over twee weken zal ik gaan ontdekken hoe dat precies in elkaar zit en wat de ervaringen en voor- en nadelen zijn van de Amerikaanse benadering. Je ziet dat er ook in Nederland veranderingen spelen wat betreft de richtingen die je kunt kiezen in zowel het VO als WO. In dat opzicht gaat het Nederlandse systeem veel meer op het Amerikaanse systeem lijken. In plaats van profielen komen er op steeds meer scholen stromingen waarbij er alleen het onderscheid tussen natuur en maatschappij wordt gemaakt. Ook komen de University Colleges steeds meer op in Nederland, waarbij je uit een heel gevarieerd scala vakken kunt kiezen. Het enige nadeel is dat dat nu nog als hele “highclass” studies worden gezien en dat daardoor dit systeem toch niet voor elke WO student toegankelijk blijkt te zijn.

Door de vele veranderingen die spelen rondom het onderwijs in Nederland blijk dat we ons ervan bewust zijn dat het handig dansel noodzakelijk lijkt te zijn om daadwerkelijk vernieuwingen door te gaan voeren. Projecten als onderwijs 2032 en leerKRACHT spreken mij helemaal niet aan door de -in mijn visie- verkeerde benadering, namelijk van bovenaf (in plaats van vanuit de leerling) en gericht op de lange termijn en daarmee dus op het gehele systeem.

Nederland heeft op de wereldranglijst een hoge plek behaald als het gaat om educatie en dat is niet voor niets. Het systeem is voldoende, het probleem zit hem voornamelijk in de benadering. Met het probleem is er ook gelijk de oplossing; een persoonlijke en kundige omgang met de talenten van leerlingen is vereist voor het doel van educatie: ontwikkeling.

Martha Jordaan, mei 2016